پاسخی به سوالات آقای شفائی
پاسخی به سوالات آقای شفائی
با عرض سلام خدمت دوستان عزيز مخصوصاً جناب آقاي شفايي و تشكر از طرح چند سوالي كه براي خوانندگان وبلاگ پيام طرح كرده ايد بنده به عنوان يكي از خوانندگان وبلاگ مي خواهم به سوالات ياد شده جواب كوتاهي عرض كنم و تفصيل بيشتر را موكول به زمان تحرير جواب خود شما مي نمايم تا در صورت لزوم توضيح بيشتري ارائه نمايم.
مقدمتاً عرض مي كنم كه اين سوالات ناشي از گزارش بسيار كوتاهي از سفر پرنس كريم آغاخان به تاجيكستان مطرح شده است و سوالات طرح شده اگر چه به نظر جناب عالي سوالات مهم وشگفت انگيز رسيده است اما با كمي دقت و توضيح بيشتر در مورد اين سفر متوجه خواهيم شد كه شايد در واقع اين اهميت و شگفتي را به همراه نداشته باشد.
دليلش اين است كه از تعابيري كه در اين گزارش آمده است چنين برداشت مي شود كه شما تنها از يك محفل آغاخان با پيروانش گزارش داده و محتواي يك جلسه را با محافل مذهبي همه ساله در مناطق ما خصوصاً در سالهاي اخير!! مقايسه كرده ايد و بعد در اثر اين مقايسه سوالاتي براي شما مطرح شده است كه چرا ايشان (در چنين محفل مذهبی پرداختن به مسایل اقتصادی، اجتماعی وعلمی بدون کوچکترین اشاره نمودن به ارزش های چون نماز، روزه و روز آخرت، به مفهوم پشت پا زدن به این ارزش هاست؟!)
در پاسخ اين سوال شما بنده ، خلاصه همان چيزي را عرض مي كنم كه در ابتداي همين گزارش در توضيح اهداف سفر آغاخان نوشته ايد كه كريم آغاخان به منظور نظارت از كاركرد هاي شبكه انكشافي آغاخان (AKDN) از تاجيكستان ديدار داشته است و شما نيز به عنوان سرپرست موقت پروگرام توزيع اعتبارات كوچك از افغانستان به تاجيكستان رفته ايد نه به عنوان يك پيرو و مريد آغاخان . اكنون سوال اصلي اين است كه آغاخان به عنوان رئيس شبكه هاي گوناگون انكشافي وقتي به منظور نظارت از كاركرد اين شبكه ها به جايي سفر مي كند و در جمع متخصصين و تكنيسين ها و افراد زير مجموعه همين شبكه ها كه عمدتاً كارهاي اقتصادي ، عمراني ، پولي ، و حتي آموزشي دارند مي خواهد صحبت كند غير از آن چيزي كه شما بيان داشته ايد چه چيزي ديگري مي تواند صحبت كند؟ براي ايشان در شرايط فعلي به عنوان يكي از سي ميلياردر و سرمايه دار مهم دنيا بسيار طبيعي است كه بحران مالي و اقتصادي جهان را به عنوان مهمترين دغدغه و تشويش ذهني خود و هر فرد و دولت سرمايه دار و غير سرمايه دار، مطرح كند و اين موضوعي نيست كه بتواند از كنار آن آرام و ساكت عبور نمايد ، از اين جهت هرگز تعجب ننمائيد كه چگونه ايشان به جاي پرداختن به مسايل ديگر به مسايل اقتصادي و بحران هاي مالي دنيا پرداخته است و چگونه تاثير اين بحران را بر كشورهاي عقب مانده و درحال انكشاف و از جمله بر شبكه هاي انكشافي خود بيان نموده است ، به همين ترتيب پرداختن به مسايل ديگر نيز از همين باب نشان دهنده ي دغدغه هاي شخصي ايشان است كه از جمله ي آن فرصت هاي تحصيلي در درون شبكه آغاخان و جاهاي ديگر است كه براي پيروان خود فراهم نموده است و كار خوبي هم براي پيروان خود و ديگران انجام داده است و از اين جهت مي تواند به پيروان خود توصيه نمايد كه تا درجه دوكتورا تحصيل نمايند.
بنابراين طبق گزارش شما جلسه كاملاً متناسب با اقتضاي زمان ومكان و شرايط و اهداف مورد نظر آغاخان و شركت كنندگان پيش رفته است و تعجب از شما است كه شما براي چنين جلسه اي چرا غير از اين توقع و انتظار داشته ايد كه وقتي انتظارات شما برآورده نشده است سوالات فوق براي تان پيدا شده است كه چرا چنين نشد و بعد نتيجه گرفته ايد كه پس چرا در جلسات مذهبي ما نيز چنين نيست و چنان است !! و بعد در اثر ديدن ناهماهنگي بين آنها در صدد پيدا كردن درست از نادرست برآمده ايد و آن را به صورت سوال مطرح كرده ايد !! اكنون سوالي كه به ذهن مي رسد اين است كه آقاي شفايي! چگونه و به چه دليل اين محفل را محفل مذهبي صرف دانسته ايد ؟ بعد ترديد خود را در سوال دوم اظهار نموده و پرسيده ايد كه آيا مي توان حكم كرد كه بر پاكردن چنين محفل رنگ و بوي مذهبي نداشته است؟ بنده عرض مي كنم كه ممكن است رنگ و بوي مذهبي داشته باشد اما رنگ وبو داشتن غير از جلسه صد در صد مذهبي است و از كجا شما به دست آورده ايد كه محفل مذهبي اسماعيليه ها فقط همين محفل بوده است و تمام آنچه در اين محفل گذشته است فقط همان دستورات مذهبي آغاخان به پيروانش بوده است و چيزي ديگري غير از آن نداشته و ندارد ؟
آيا توقع داشته ايد كه آغاخان تمام آنچه را در مذهب اسماعيليه بوده و هست بايد در همان يك جلسه بيان مي كرد؟ و اگر چيزي ديگري بيان نكرده پس آن چيزها در مذهب اسماعيليه وجود ندارد ؟ اگر واقعاً چيزي ديگري وجود نداشته باشد و اسماعيليه فقط همان چيزهايي باشد كه شما شاهد آن بوده ايد بايد اسماعيليه را ديگر مذهب به معناي مصطلح ديني آن نگفت بلكه بهتر است كه آن را يك موسسه اقتصادي و عمراني و آموزشي ناميد!
در اساس خوب است به اين نكته توجه داشته باشيم كه درست است كه آغاخان رهبر فرقه اسماعيليه است اما همانطور كه مي دانيد ايشان در عمل نشان داده است كه كارهاي ايشان صد در صد و صرفاً مذهبي نيست بلكه بيشتر رنگ بشردوستانه و منافع اقتصادي و مالي دارد تا رنگ مذهبي و ديني ، و به همين دليل توقع نداشته باشيد كه ايشان صرفاً به چيزهايي كه به آنها اشاره كرده ايد بپردازد و آن طور كه تا هنوز در زندگي شخصي خود عمل كرده است نشان مي دهد كه شايد به بسياري از آن چيزها اعتقاد و التزام عملي هم نداشته باشد . ذكر اين نكات براي اين است كه اگر به آن توجه مي كرديد شايد خود جنابعالي به عنوان يك آدم تحصيلكرده از آغاخان توقعات آنچناني پيدا نمي كرديد و با مشاهده ي يك جلسه از ايشان اين چنين تحت تأثير قرار نمي گرفتيد و آن را تعميم نداده و بعد آن را با مجالس مذهبي ما مقايسه نمي كرديد و بعد سوالات فوق به عنوان سوالات مهم براي تان مطرح نمي شد.
پرداختن به يك بخش مطالب شما تا اين حد شايد كافي باشد كه آيا توقع شما قبل از حضور در جلسه از سخنان آغاخان درست بوده است يا نه .
اكنون باقطع نظر از اينكه آغاخان چه گفته و چه كرده است ، به بخش ديگري از مقايسه شما يعني مجالس مذهبي خود ما نگاهي مي اندازيم تا ببينيم در اين مورد چه قدر راه درستي پيموده شده است ؟ شما در مقابل جلسه ياد شده اين سوال را طرح كرده ايد كه ( آیا در محافل مذهبی ما غیر از فضیلت نماز جمعه، لباس پوشیدن و .... ، از مسایل عمده ذکر شده بالا هیچ سخن به میان میایند؟ گیروم اگر اشاره مختصر هم شوند، از دریچه غیر مذهبی(علمی) خواهند بود؟)
قبل از پاسخ به اين سوال ، بسيارشايسته است كه پرسيده شود منظور شما كدام مجالس مذهبي ما است و از محفل مذهبي كدام رهبر مذهبي ما با پيروان شان سخن مي گوئيد ؟ كدام رهبر مذهبي ما ، محافل مذهبی را همه ساله در مناطق ما خصوصاً در سالهای اخیر برگذار كرده اند و در آن محافل چه گذشته است كه شما از آن خبر داده و آن را با جلسه ياد شده مقايسه كرده ايد؟ چند نمونه حتي يك نمونه از آن را بيان نمائيد تا ما هم خبردار شويم ، و بعد از اطلاع رساني از برگزاري آن جلسات از محتواي آن جلسات هم گزارش مستندتر ارائه دهيد تا واقعاً بدانيم كه در كدام جلسه مذهبي رهبر جهاني ما غير از فضيلت نماز جمعه ، لباس پوشيدن و... آداب جوراب پوشيدن وشيوه هاي عجيب و غريب غسل جنابت چيزي ديگري به ميان نيامده است؟!!
آقاي شفايي من به هيچ وجه قصد اتهام به شما را ندارم ولي مخلصانه عرض مي كنم كه در هر داوري و اظهار نظر بايد كمي منصفانه قضاوت نمائيم در حاليكه در اين مقايسه كه انجام داده ايد به نظر مي رسد انصاف را به خرج نداده ايد كه در آن چند ملاحظه جدّي وجود دارد:
اول اينكه از يك جلسه آغاخان چنين برداشت كرده ايد كه آغاخان حرف هاي را كه زده است به عنوان يك رهبر مذهبي فقط دستورات مذهبي خود را ارائه داده است نه چيز ديگر در حاليكه همانطور كه عرض شد ايشان صحبت هاي خود را متناسب با فضا و اهداف ياد شده خود ايراد كرده است و صرف مذهبي خواندن آن جلسه ، محل تأمل است
ثانياً برفرض كه جلسه كاملاً جلسه مذهبي بوده باشد برداشت اينكه تمام دستورات مذهب اسماعيليه در آن گفته شده باشد برداشت درست و مطابق با واقع شده نمي تواند زيرا بيان تمام دستورات مذهبي در يك جلسه قطعاً معقول و امكان پذير نيست.
ثالثاً مقايسه جلسه رهبر جهاني يك مذهب با پيروانش را بايد با جلسه رهبر جهاني مذهب ديگر با پيروانش سنجيد تا دو طرف مقايسه حداقلِ تعادل لازم را داشته باشد و از اين جهت شما رعايت انصاف را ننموده و نمي دانم آن جلسه را با كدام مجالس مذهبي ما مقايسه نموده ايد. و بسيار خوب بود كه شما به نمونه هاي عيني تر مجالس مذهبي ما اشاره مي كرديد كه در كدام مجلس مذهبي ما فقط به چيزهايي كه اشاره كرده ايد پرداخته شده است و لاغير. اگر طبق قرائني كه در نوشته تان است منظور شما شخص خاص مثل بنده و امثال بنده بوده باشد جهت تنوير افكار شما وديگران بايد عرض كنم كه ما از جهات متعدد با اغاخان فرق داريم و مقايسه ما و امثال ما با آغاخان به هيچ وجه درست نيست ؛ نه ما رهبر مذهبي به حساب مي آئيم نه يك ذره از توان مالي و اقتصادي ايشان را داريم و نه پيرو و مريد داريم و نه از شبكه هاي انكشافي وهزاران نفر كارگر زير مجموعه خود برخورداريم و .... ولي در عين حال بدون هيچگونه ادعا به عنوان يك طلبه كوچك در اثر مطالعات ديني و اسلامي اندكي كه داشته ايم اگر زمينه اي فراهم شده است و خواسته ايم كه براي چند نفر مطالبي را بيان نمائيم سعي نموده ايم كه بنا به مقتضاي جلسه حرف هايي را كه بلد بوده ايم بيان نمائيم ممكن است اقتضاي بعضي از جلسات چيزهايي باشد كه شما از آن ياد كرده ايد و البته نه به آن سبك و روشي كه به نظر عجيب و غريب بيايد بلكه كاملاً مطابق فهم عموم واقتضاي جلسات با تبيين معقول و منطقي ، كه اگر در يكي از آنها حضور مي يافتيد شايد چنين قضاوتي نمي نموديد و اگر هم از دور شنيده باشيد يا محتواي بعضي از آنها را كه در نوشتار هم در آمده است مطالعه نموده باشيد مي توانيد در خصوص هر يك از اظهار نظر ها و كارهاي انجام شده به طور دقيق نظر داده و آن موارد بخصوص را كاملاً نقد و رد نمائيد اين حق به شما و هركسي ديگر داده شده و مي شود و دراين جهت مي توانيد مستندتر بحث كنيد به عقيده ي خود ما مطالب مطرح شده در جلسات ما اكثراً پاسخ به سوالاتي بوده است كه توسط خود شركت كنندگان مطرح شده است و ما هم موظف به پاسخگويي بوده ايم و اگر در اين ميان سوالاتي مطرح شده است كه به سليقه اي بعضي از مردم خوشايند نبوده است تقصير آن به عهده ما نخواهد بود ، بنا براين اكثر مطالب مطرح شده در جلسات ما تا آنجائيكه مي دانيم متناسب با مقتضاي جلسه و شركت كنندگان بوده است و ممكن است كه مقتضاي بعضي از جلسات ديگر چيزهايي ديگري بوده باشد كه شما از آن ياد نكرده ايد و شايد از آن خبر هم نداشته باشيد و اگر خبر هم داشته باشيد شايد آنها را داراي رنگ و بوي مذهبي ندانيد . همين جا خوب است به يك نمونه عيني اشاره نمايم در اثر توفيقي كه امسال پيدا شد و شما را از نزديك زيارت نمودم صحبت هايي كه در يك جلسه بين ما و شما مطرح شد اگر به خاطر داشته باشيد متوجه مي شويد كه بيشتر دغدغه هاي ما را در آن زمان چه چيزي تشكيل مي داد . من وقتي از حضور شما در مجموعه همين شبكه انكشافي اطلاع يافتم براي استفاده بهتر از اين موقعيت هم براي خود شما و هم براي مردم وجوانان ديگر چه عرايضي راخدمت شما ارائه دادم و براي كشاندن پاي شبكه به مناطق محروم ما و معرفي محروميت و اولويت منطقه و حداقل آموزش هاي كاربردي كوتاه مدت چند نفر در امور مختلف و پيگيري آن، چه قدر تاكيد نمودم و حتي از شخص جنابعالي خواستم كه تا مي توانيد تحصيلات تان را ادامه بدهيد و نظر كلّي بنده در مورد همه جوانان محصل ما اين است كه پس از اتمام مقطع ليسانس دل شان به شغل هاي كه به دست مي آورند خوش نباشد بلكه تمام همت شان را براي تكميل تحصيلات شان به خرج دهند كه ما در آينده بيش از امروز به آدم هاي متخصص نيازمنديم و... آيا در آن جلسه كه با هم داشتيم چيزي از آن حرف هايي كه نوشته ايد مطرح شد ؟
آقاي شفايي ! هركسي دغدغه خاص خود را دارد چيزهايي كه براي آغاخان مهم است ممكن است بعضي از آنها براي ما هم مهم باشد منتهي فرق ما در اين است كه او امكانات دارد به پيروانش سفارش مي كند كه در دانشگاه هاي كه من درست كرده ام برويد مفت ومجاني تحصيل كنيد، در شفاخانه هايي كه درست كرده ام مفت و مجاني معالجه شويد از پروژه قرضه من با اين شرايط آسان قرضه بگيريد و كارهاي خود را راه بياندازيد و... ولي ما كه دست ما خالي است دغدغه هاي خود را در حد سفارش و تذكر انجام مي دهيم از خود افراد مي خواهيم خود شان به هر نحوي مي توانند در صدد تكميل تحصيلات شان برآيند و در حد تواني كه داريم از ديگران هم مي خواهيم كه به استعدادهاي جوانان ما ارزش قايل شده زمينه تحصيل شان را به هر نحوي مي توانند فراهم نمايند ، ما حتي از افرادي مثل شما مي خواهيم كه اگر ديگر هيچ كاري انجام داده نتوانستيد لااقل چند نفر از جوانان ما را در كورس هاي كوتاه مدت آموزش كشاورزي، باغداري، دامداري و... حتي به واخان محل كار خود ببريد تا لااقل اگر ناگزيريم كه در منطقه اين كارها را انجام دهيم آن را به صورت علمي تر انجام دهيم . كريم آغاخان براي رشد و توسعه علمي پيروان خود شايد زحمت نوشتن يك دستور را هم به خود ندهد ديگران شايد متن دستور را برايش بنويسد و او فقط امضا كند كه براي فلان منطقه اين دانشگاه يا اين كتابخانه يا اين پروژه مالي و قرضه را تاسيس و فعال نمايند ولي ما براي خريد يك كتاب بايد شهر به شهر كارخانه به كارخانه دست پيش اين وآن دراز كنيم تا از صد نفر دو نفر شان قيمت يك جلد را بپردازد بعد آن را جمع آوري نموده و كتاب را خريده و آن را با چه زحماتي درمنطقه برسانيم كه در نتيجه شايد ارزش چنداني هم براي مردم ما فعلاً نداشته باشد.
بنابراين در اصل داشتن دغدغه ممكن است بين ما فرقي نباشد و شايد بتوان گفت كه دغدغه هاي ما عميق تر و جدي تر هم باشد ولي در عمل و ظاهر قضيه، براي افراد ظاهر بين اهميت حرف و كار آغاخان با حرف و كار ما از زمين تا آسمان فرق كند حرف ها وكارهاي او اهميت پيدا مي كند ولي از امثال ما مثل كفي است بر روي آب كه به زودي از ذهن ها ناپديد مي شود و در عمل كمتر خود را نشان مي دهد !
به هرحال سخن در اين زمينه زياد است هدف فقط تذكري بود كه گفته شود كه اگر در جايي حرفي زده مي شود يا كاري انجام مي شود بايد آن را با توجه به تمام ابعاد قضيه و توانائيها وامكانات و شرايط زمان ومكان و... مورد ارزيابي قرار داد ، علي محمد در بخش نظرات به نكته خوبي اشاره كرده است كه هرسخن جاي و هر نكته مكاني دارد ، گرچند شما آن را رد نموده ايد و گفته ايد كه بايد بدون مقدمه جاي را تابع سخن كرد ، نه سخن را تابع جاي ، در اصل ممكن است كه حرف شما درست باشد ولي تا زماني كه جاي را تابع سخن نمائيم كار زيادي لازم است ، نمي شود تنها با گفتن سخن از فضا، مردم را فضايي ساخت بايد اول زمينه فضايي سازي را فراهم نمود و سپس از آن سخن گفت تا مردم بفهمند وقتي زمينه فراهم شد آن موقع خود اين جا و فضا اقتضاي سخن گفتن از آن را به دنبال مي آورد و گرنه ابتدا به ساكن، سخن گفتن از چيزي كه مردم نفهمند غير از لقب ديوانه نهادن بر خود!! چيزي ديگري نخواهد بود.
جناب آقاي شفايي در اخير تذكر اين نكته را هم لازم مي دانم كه تمام ارزش هايي مثل نماز و روزه و... كه از آنها نام برده ايد جاي خود را دارد و اگر پرنس آغاخان از آنها سخن به ميان نياورده است به معناي پشت پا زدن به اين ارزشها نيست و اگر ايشان وامثال ايشان هم پشت پا به اينها بزند چيزي از اين ارزشها كم نمي شود همانطور كه كيفيت غسل جنابت كه به نظر شما امر پيش پا افتاده اي شده است در جاي خود ارزش علمي و معنوي خود را دارد كه اگر كسي به ديد علمي و فوايدصحي آن توجه نمايد و اگر كسي مثل آغاخان در فوايد آن سخن بگويد شايد شما نيز چنين قضاوتي در مورد آن انجام ندهيد . به هر حال آرزوي توفيق دارم و منتظر جواب خود شما به سوالات كه مطرح كرده ايد هستيم
والسلام
مظفري
22/8/1387